متاسفانه خیلی از پدر و مادرها فکر می کنند همین که غذا، پوشاک و سرپناهی برای فرزندان شان فراهم می کنند کافیست و وظیفه دیگری ندارند.

اگر از شما بپرسند که به عنوان پدر و مادر چقدر با نیازهای نوجوان خود آشنا هستید و برای رفع آنها چه کارهایی انجام می دهید، چه می گویید؟ کمی فکر کنید و بعد صادقانه به آن جواب دهید.

اکثر والدین در جواب چنین سوالی می گویند: «ما در حد توان هر کاری از دست مان بر بیاید برای آنها انجام می دهیم. از صبح تا شب زحمت می کشیم تا خواسته هایشان را برآورده کنیم»

متاسفانه خیلی از پدر و مادرها فکر می کنند همین که غذا، پوشاک و سرپناهی برای فرزندان شان فراهم می کنند کافیست و وظیفه دیگری ندارند. اینها کارهایی هستند که همه موجودات زنده برای بچه های خود انجام می دهند، البته بجز پوشاک! اما نیازهای ما به عنوان انسان خیلی فراتر از نیازهایی است که فقط جنبه زیستی دارند. فرزندان ما علاوه بر نیازهای اولیه ای مثل آب و غذا و... نیازهای دیگری نیز دارند که در شکل گیری رفتار و انگیزه برای تلاش هایشان بسیار موثرند. شناخت و درک درست این نیازها باعث می شود تا بتوانیم نیازهای لازم برای برطرف کردن آنها را فراهم کنیم، در غیر این صورت احتمال دارد آنها با مسائل و مشکلات زیادی مواجه شوند که می توانند مانع بزرگی برای رشد و شکوفایی استعدادهایشان باشند. بنابراین بهتر است با شناخت نیازهای نوجوان خود و برآورده ساختن درست آنها با شیوه های مناسب و نادیده نگرفتن شان، از تاثیرات مخربی که ناکامی بر رفتارهایشان می گذارد، پیشگیری کنیم.

انواع نیازها


روانشناسان معتقدند نیازها ریشه اصلی بیشتر رفتارهای آدمی هستند. درباره نیازهای انسان، ضرورت و اهمیت آنها تعاریف زیادی شده ولی یکی از پژوهشگران معروف به نام «مازلو» معتقد است نیازها براساس نیرومندی و تاثیر آنها بر ایجاد انگیزه و شکل دهی رفتار ما برای برطرف کردن آنها، سلسله مراتبی دارند که قوی ترین آنها همان نیازهای اولیه یا به عبارتی نیازهای فیزیولوژیکی ما مثل آب، غذا، هوا و نیازهای جنسی هستند. اهمیت این نیازها به اندازه ای است که باعث نادیده گرفتن نیازهای دیگر می شود. دقیقاً مصداق ضرب المثلی که می گوید: «آدم گرسنه نه دل دارد نه ایمان!» چرا که وقتی گرسنه یا تشنه هستیم و یا در جایی گرفتار شده ایم که اکسیژن به ما نمی رسد و با مرگ دست و پنجه نرم می کنیم هیچ چیز دیگری برایمان اهمیت ندارد و تنها کار یا رفتاری که می کنیم برای برطرف کردن آن نیاز است، باید زنده بمانیم تا به نیازهای دیگرمان بپردازیم. وقتی این نیازها از بین می روند دیگر اهمیتی برایمان ندارند، به خصوص اگر دائمی باشند و اطمینان داشته باشیم که همیشه می توانیم از پس برآورده کردن آنها برآییم.

همه ما می دانیم که نوزاد برای زنده ماندن و رفع نیازهای اولیه اش کاملاً به مادر و پدر خود وابسته است، اما هر چه بزرگتر می شود نیازهایش متناسب با رشدش تغییر می کند. به عنوان مثال یک کودک نوپا نیاز به امنیت، حمایت و آسایش دارد و هر چه بزرگتر می شود و به نوجوانی می رسد نیاز به عشق، محبت، تعلق خاطر به دیگران و احترام در او شکل می گیرد. با برآورده شدن این نیازها و رسیدن به بزرگسالی، فرد تمایل بیشتری برای تحقق بخشیدن به قابلیت های وجودی اش و یا به عبارتی خود شکوفایی پیدا می کند، اما از آنجا که این نیازها به اندازه نیازهای اولیه برای زنده ماندن ضروری نیستند، می توان آنها را به تعویق انداخت. به هر حال باید بدانیم که اهمیت رسیدگی به این نیازها کمتر از نیازهای قبلی نیست زیرا باعث کارایی بالا، سلامت روان و رشد و رضایتمندی از زندگی می شوند. برآورده شدن مناسب این نیازها به ترتیب موجب بقا، رشد و سلامت روان می شوند، اما اگر نیازها به موقع و به درستی برآورده نشوند و یا فرد در ارضای آنها ناکام شود تعادل جسمی و روانی اش به هم می ریزد و گرفتار ترس، اضطراب، ناامنی، ناسازگاری های هیجانی، حقارت، یاس، درماندگی و... می شود.

نیازهای اصلی نوجوان


بنابر آنچه گفته شد، شناخت نیازها و برآورده کردن مناسب، درست و صحیح آنها برای شکل گیری یک شخصیت سالم در فرزندان نوجوان ما ضروری است. خوشبختانه اصلی ترین نیازهای نوجوانان بیشتر جنبه عاطفی دارند به همین دلیل برآورده کردن آنها نه تنها کار سختی نیست بلکه می تواند بسیار لذتبخش باشد. نوجوانان بیش از هر چیز به برقراری روابط عاطفی با دیگران نیاز دارند. روابط صمیمی برای آنها بسیار اهمیت دارد و این نیازها را می توان از طریق ایجاد روابط دوستانه سالم و یا روابط اجتماعی که احساس تعلق در آنها ایجاد کند، برآورده کرد. استقلال یکی دیگر از نیازهای یک نوجوان است. نوجوان می خواهد خودش، بدون هیچ وابستگی به بزرگترها به بسیاری از امور مربوط به خودش رسیدگی کند. او برای رفع این نیاز به حمایت، راهنمایی و صبر و حوصله والدینش احتیاج دارد. حضور پدر و مادر در عین حال که برایش مهم و ضروری است، اما او به تنهایی و خلوت خود نیز نیاز دارد. او محتاج عشق و محبت به ویژه از جانب والدین و افراد مهم زندگی اش است. نوجوان نیاز دارد در موقعیت های اجتماعی حضور پیدا کند که برایش احترام قائل باشند. او برای پیدا کردن معنا و فلسفه زندگی به والدینش نیاز دارد. نیاز شکوفا شدن استعدادهای یک نوجوان باید به کمک والدینش برآورده شود. موفقیت، همدلی، تفاهم، یادگیری، استقامت، تحمل ناکامی و... همه و همه جزو نیازهای یک نوجوان هستند که هرگز به تنهایی و بدون کمک و یاری والدینش به درستی نمی تواند آنها را برطرف کند. او احتیاج دارد ارزش های اخلاقی جامعه و خانواده را پیدا کرده و با فرهنگ و آداب و سنت های اجتماعی اش آشنا شود. استقلال مالی را تجربه کند، فشارهای روانی و عاطفی را که محیط به او تحمیل می کند بشناسد و با آنها روبرو شود، نیازمند داشتن جسمی سالم و نیرومند است تا در سلامت کامل با زندگی و فرازونشیب های آن مواجه شود. اینها و نیازهای بسیار دیگری دغدغه های فکری نوجوان شماست و هرگز به تنهایی از عهده رفع آنها بر نمی آید. او به حضور شما در کنار خود نیاز دارد.

اینکه ما پدر و مادرها در هنگام نوجوانی چقدر به نیازهایمان واقف بوده ایم یا نه و یا والدین ما تا چه اندازه ما را همراهی کرده اند یا نه، نباید باعث شود که در این دوره از زمان که برای دانستن و آگاه شدن راه های مختلفی وجود دارد، به نوجوانان مان بی توجه باشیم و برای بهبود وضعیت و سلامت روانی آنها هیچ اقدامی نکنیم. نوجوانان امروز شاید بیش از دوره های دیگر به والدین شان نیاز دارند تا در دنیای آشفته امروز، خودآشفته نشوند. آنها باید به کمک بزرگترها راه های اصولی، علمی و درست برای شناخت و ارضای نیازهایشان پیدا کنند. البته می دانید که قرار نیست والدین بدون هیچ قید و شرط و یا محدودیتی به برآورده کردن نیازهای فرزندان شان بپردازند بلکه باید به آنها یاد بدهند که بدون توقع و انتظار بی جا و در حد توان والدین و خانواده، اما به بهترین شیوه ممکن، نیازهایشان را شناسایی و برطرف کنند. به یاد داشته باشید که اگر به نیازهای نوجوان خود توجه نکنید قطعاً فرزند نوجوان تان از شخصیت سالمی برخوردار نشده و ناکامی های زیاد تعادل روانی و جسمی اش را برهم می زند. آنها به شما نیاز دارند تا نیازهایشان را برآورده کنند.