مهارتهای زندگی شامل مجموعه ای از توانایی ها هستند که قدرت سازگاری و رفتار مثبت و کارآمد را افزایش می دهند و در نتیجه شخص قادر می شود بدون این که به خود یا دیگران صدمه بزند مسئولیت های مربوط به نقش اجتماعی خود را بپذیرد و با چالش ها و مشکلات روزانه زندگی به شکل موثر روبرو شود .

 

     

 مهارتهای زندگی شامل مجموعه ای از توانایی ها هستند که قدرت سازگاری و رفتار مثبت و کارآمد را افزایش می دهند و در نتیجه شخص قادر می شود بدون این که به خود یا دیگران صدمه بزند مسئولیت های مربوط به نقش اجتماعی خود را بپذیرد و با چالش ها و مشکلات روزانه زندگی به شکل موثر روبرو شود .

توانایی‌هایی هستند که با تمرین پی‌گیر پرورش می‌یابند و شخص را برای روبه‌رو شدن با مسایل روزانه زندگی، افزایش توانایی‌های روانی ، اجتماعی و بهداشتی آماده می‌کنند.

دنیای ما روز به روز ماشینی تر و پیچیده تر می شود. همه چیز تخصصی شده و روابط آدمها نیز تحت تاثیر تکنولوژی قرار گرفته است. امروز یک نفر نمی تواند از پس همه کارها برآید. و برای هر مسئله ای باید به متخصص مربوطه مراجعه کند. در این میان ، مسائل خاص انسان که در واقع محور زندگی هست ، به حاشیه رانده شده و از آن غفلت شده است. همه تکنولوژی ، صنعت و رفاه برای آدمی است، ولی آن بخشی از علم که مربوط به مهارت های زندگی و آرامش انسان است ، مورد چشم پوشی قرار گرفته است.
انسان با این همه توانایی هایی که دارد، ولی خسته و تنهاست. و مهارتهای لازم برای استخراج این گنج عظیم که در وجودش نهفته است را ندارد.
پابه پای رشد علمی در تهیه و رشد امکانات و شرایط مختلف زندگی، روانشناسان و مشاوران طی سالهای گذشته با تحقیقات و بررسی توانایی های انسان ، به یافته های با ارزشی دست یافته اند که به انسان کمک می کند ، درکنار رفاه ظاهری و رشد امکانات زندگی، بتواند درگیری های ذهنی خود را حل کرده و در آرامش قرار گیرد. حتی جهت رشد ، خودشکوفایی و خوشبختی خود گامهای بلندی بر دارد.
یکی از موضوعات روانشناسی و مشاوره در این مسیر ، مهارت های زندگی است.
مهارتهای زندگی توانایی های هستند که به ما کمک می کنند تا در موقعیت های مختلف، عاقلانه و صحیح رفتار کنیم. به طوری که آرامش داشته باشیم، لذت ببریم و در عین حال با دیگران ارتباط سازگارانه و مفیدی را برقرار کنیم و بدون توسل به خشونت و یا خودخوری بتوانیم مسایل پیش آمده را حل نمائیم و ضمن کسب موفقیت در زندگی احساس شادمانی داشته باشیم.


فواید و کاربردهای مهارت زندگی برای ما:

1 – نحوه کنار آمدن با انتظارات متفاوت خود، خانواده ، همسر ، فرزندان، دوستان ، همکاران، فامیل و جامعه
2 – روابط لذت بخش و رشد دهنده با امکانات ، تکنولوژی و محیط زندگی
3 – دفع فشارهای روانی از طرف محیط های متفاوت
4 – سازگاری با مسائل اقتصادی و نیازهای معیشتی
5 – مدیریت خانواده و تربیت فرزندان
6 – تقویت اعتماد به نفس
7 – رشد و تقویت عواطف و احساسات انسانی
8 – شناخت و کنترل هیجانات و احساسات خود و دیگران
9 – تقویت مهارت های ارتباطی
10 – تامین سلامت جسمی و بهداشت روانی
11 – رفع درگیری ها و تنش های درونی
12 – تامین آرامش و لذت زندگی
13 – رشد شخصی، خودشکوفایی، بالندگی ، خوشبختی و شادابی 

 «مهارت‌های زندگی» نام درسی در نظام آموزش و پرورش
برخی کشورها نیز هست و اغلب شامل مهارت‌های زیر می‌شود: [۱]

• توانایی تصمیم‌گیری

تصمیم‌گیری به فرایندهای ذهنی (شناختی) گفته می‌شود که به انتخاب یک اقدام در میان اقدامات جایگزین می‌انجامد. رشته تحصیلی تصمیم‌گیری در مقطع کارشناسی ارشد در دانشگاه علوم اقتصادی وجود دارد.

مهارتهای تصمیم گیری

 تصمیم گیری فعالانه بر مبنای آگاهی از حقایق کارهایی که می توان· انجام داد که انتخاب را تحت تأثیر دهد.

 تصمیم گیری بر مبنای ارزیابی دقیق موقعیت ها.·

 تعیین اهداف واقع بینانه.·

 برنامه ریزی و پذیرش مسئولیت اعمال خود.·

 آمادگی برای تغییر دادن تصمیم ها برای انطباق با موقعیت های· جدید.

• توانایی حل مسئله

حل مسأله بخشی از تفکر است. حل مسأله که پیچیده‌ترین بخش هر عملیات فکری تصور می‌شود، به عنوان یک روند مهم شناختی تعریف می‌شود که محتاج تلفیق و مهار یک سری مهارت‌های بنیادین و معمولی است (گلداشتاین و لواین، ۱۹۸۷). حل مسأله وقتی مطرح می‌شود که یک موجود زنده یا یک سامانه ٔ هوش مصنوعی نداند که برای رفتن از یک موقعیت به موقعیت دیگر باید چه مسیری را بپیماید. این نیز خود بخشی از روند یک مسأله ٔ بزرگ‌تر است که یافتن مسأله و شکل‌دهی مسأله بخشی از آن است .

مهارتهای حل مسأله

 تشخیص مشکلات علل و ارزیابی دقیق.·

 درخواست کمک.·

 مصالحه (برای حل تعارض).·

 آشنایی با مراکزی برای حل مشکلات.·

 تشخیص راه حل های مشترک برای جامعه.·

• توانایی تفکر خلاق

این نوع تفکر هم به مسأله و هم به تصمیم گیری های مناسب کمک می کند . با استفاده از این نوع تفکر ، راه حلهای مختلف مسأله و پیامدهای هر یک از آنها بررسی و باعث می شود شخص مسائل را از ورای تجارب مستقیم خود دریابد و حتی زمانی که مشکلی وجود ندارد و تصمیم گیری خاصی مطرح نیست ، با سازگاری و انعطاف بیشتر به زندگی روزمره بپردازد.

مهارتهای تفکر خلاق

 تفکر مثبت.·

 یادگیری فعال (جستجوی اطلاعات جدید ).·

 ابراز خود.·

 تشخیص حق انتخاب های دیگر (برای تصمیم گیری ).·

 تشخیص راه حل های جدید برای مشکلات.·

• توانایی تفکر نقادانه

تفکر انتقادی ، توانایی تحلیل اطلاعات و تجارب است . آموزش این مهارت ها ، نوجوانان را قادر می کند تا در برخورد با ارزش ها ، فشار گروه و رسانه های گروهی مقاومت کنند و از آسیب های ناشی از آن در امان بمانند.

مهارتهای تفکر انتقادی

 ادراک تأثیرات اجتماعی و فرهنگی بر ارزشها ، نگرشها و رفتار.·

 آگاهی از نابرابری ، پیشداوری ها و بی عدالتی ها.·

 واقف شدن به این مسئله که دیگران همیشه درست نمی گویند.·

 آگاهی از نقش یک شهروند مسئول.·

• توانایی برقرای رابطه مؤثر با دیگران

این توانایی به شخص کمک می کند تا بتواند کلامی و غیر کلامی و مناسب با فرهنگ ، جامعه و موقعیت، خود را بیان کند بدین معنی که شخص بتواندنظرها ، عقاید ، خواسته ها ، نیازها و هیجان های خود را ابراز و به هنگام نیاز بتواند از دیگران درخواست کمک و راهنمایی کند . مهارت تقاضای کمک و راهنمایی از دیگران ، در مواقع ضروری، از عوامل مهم یک رابطه سالم است.

مهارتهای ارتباطی

 ارتباط کلامی و غیرکلامی موثر.·

 ابراز وجود.·

 مذاکره.·

 امتناع.·

 غلبه بر خجالت.·

 گوش دادن.·

• توانایی برقراری روابط بین فردی سازگارانه

این توانایی به ایجاد روابط بین فردی مثبت و مؤثر فرد با انسانهای دیگر کمک می کند. یکی از این موارد ، توانایی ایجاد روابط دوستانه است.که در سلامت روان و سلامت اجتماعی ، روابط گرم خانوادگی ، به عنوان یک منبع مهم روابط اجتماعی سالم نقش بسیار مهمی دارد.

مهارتهای بین فردی

 همکاری و مشارکت.·

 اعتماد به گروه.·

 تشخیص مرزهای بین فردی مناسب.·

 دوست یابی.·

 شروع و خاتمه ارتباطات.·

• توانایی آگاهی از خود

خودآگاهی ، توانایی شناخت و آگاهی از خصوصیات ، نقاط ضعف و قدرت ، خواسته ها ، ترس و انزجار است. رشد خودآگاهی به شخص کمک می کند تا دریابد تحت استرس قرار دارد یا نه و این معمولا پیش شرط ضروری روابط اجتماعی و روابط بین فردی مؤثر و همدلانه است.

خودآگاهی

 آگاهی از نقاط قوت.·

 آگاهی از نقاط ضعف.·

 تصویر خود واقع بینانه.·

 آگاهی از حقوق و مسئولیت ها.·

 توضیح ارزشها.·

 انگیزش برای شناخت.·

• توانایی همدلی با دیگران

همدلی یعنی اینکه شخص بتواند زندگی دیگران را حتی زمانی که در آن شرایط قرار ندارد درک کند. همدلی به شخص کمک می کند تا بتواند انسانهای دیگر را حتی وقتی با آنها متفاوت است بپذیرد و به آنها احترام گذارد. همدلی روابط اجتماعی را بهبود می بخشد و به ایجار رفتارهای حمایت کننده و پذیرنده ، به انسان های دیگر منجر می شود.

همدلی

 علاقه داشتن به دیگران.·

 تحمل افراد مختلف.·

 رفتار بین فردی همراه با پرخاشگری کمتر.·

 دوست داشتنی تر شدن (دوستیابی).·

 احترام قائل شدن برای دیگران.·

• توانایی رویارویی با هیجان‌ها (غم، خشم، شادی، … )

این توانایی شخص را قادر می کند تا هیجان ها را در خود و دیگران تشخیص دهد ، نحوه تأثیر هیجان ها بر رفتار را بداند و بتواند واکنش مناسبی به هیجان های مختلف نشان دهد . اگر با حالات هیجانی ، مثل غم و خشم یا اضطراب درست برخورد نشود این هیجان تأثیر منفی بر سلامت جسمی و روانی خواهد گذاشت و برای سلامت پیامدهای منفی به دنبال خواهند داشت

مهارتهای مقابله با هیجانات

 شناخت هیجان های خود و دیگران.·

 ارتباط هیجان ها با احساسات ، تفکر و رفتار.·

 مقابله با ناکامی ، خشم ، بی حوصلگی ، ترس و اضطراب.·

 مقابله با هیجان های شدید دیگران.·

• توانایی رویارویی با استرس‌ها

این توانایی شامل شناخت استرس های مختلف زندگی و تأثیر آنها بر شخص است . شناسایی منابع استرس و نحوه تأثیر آن بر انسان ، شخص را قادر می کند تا با اعمال و موضع گیری های خود فشار و استرس را کاهش دهد.

مهارتهای مقابله با استرس

 مقابله با موقعیتهایی که قابل تغییر نیستند.·

 استراتژی های مقابله ای برای موقعیت های دشوار ( فقدان ، طرد ،· انتقاد)

 مقابله با مشکلات بدون توسل به سوء مصرف مواد.·

 آرام ماندن در شرایط فشار.·

 تنظیم وقت.·

منابع آموزش مهارت های زندگی

1-آقا زاده ، محرم مقدمات مهارتهای مطالعه و پژوهش ، چاپ اول ، تهران : مؤسسه فرهنگی منادی تربیت ، 1379

2-حسینی ، سید ابوالقاسم ،‌اصول بهداشت روانی ،‌چاپ دوم ، مشهد : انتشارات دانشگاه مشهد ،‌1363

3-سیف ،‌علی اکبر ،‌روان شناسی پرورشی ، چاپ هفتم . تهران : انتشارات آگاه ، 1371

4-شعاری نژاد ، علی اکبر فعالیت های اجتماعی و گروهی ،‌چاپ دوم . تهران : مؤسسه فرهنگی منادی تربیت ،‌1380

5-شیلینگ ، لوئیس ، نظریه های مشاوره ، ترجمه سیده خدیجه آرین ،‌ تهران انتشارات اطلاعات، 1372

6-طارمیان فرهاد و دیگران ، مهارتهای زندگی ،‌چاپ سوم ، تهران : مؤسسه فرهنگی منادی تربیت ، 1379

7. چهارچوب برنامه ارتقاء آداب و مهارت های زندگی-دفتر برنامه ریزی و تألیف کتب درسی1355 حمیدرضا رضوی

8.اصول حاکم بر برنامه درسی مهارت های زندگی-دفتر برنامه ریزی و تألیف کتب درسی غیر قابل استناد

9.اخلاص جهانی آموزش و پرورش- آویل 2000-چهارچوب عمل ناکار، دفتر همکاری های علمی

10. رامشت، مریم: فرشاد، سیامک(1.83). بررسی تاثیر آموزش مهارت های زندگی در پیشگیری از سوء مصرف مواد دانشجویان، دومین سمینار سراسری بهداشت روانی دانشجویان

11. برنامه آموزش مهارت های زندگی.ربابه نوری اسمی ، پروانه محمد خانی، تهران: سازمان بهزیستی کشور

12. کلنیکه. ال کریس(1381) مهارتهای زندگی، مترجم: شهرام محمد خانی

، تهران

13. ناصری، حسین؛ نیک پرور ریحانه.(1383) بررسی اثربخشی آموزش های مهارتهای زندگی بر بهداشت روانی، دومین سمینار سراسری بهداشت روانی دانشجویان

۱۴- پورشیخ ،رضا .مهارت زندگی تحقیق